Kitap TANITIM

 

400

Sinema eğitiminde en çok tartışılan konu, eğitimin teorik mi yoksa pratik ağırlıklı mı yapılması gerektiğine dairdir. Bu yüzden sadece ülkemizde degil  dünyada sinema eğitimi veren okulların kimileri ‘teorik’ kimileri de ‘pratik’ yanıyla öne çıkar. Ancak sinema eğitimini bir bütün olarak düşünmek gerekiyor. Sinemacı kimliği genellikle yönetmen, senarist, yapımcı gibi sinemanın öznesi olan kişiler için kullanılsa da aslında üretim süreci  derece kalabalık bir ekip çalışmasını zorunlu kılar. Ve genellikle işin diğer tarafı (ses, ışık, dekor vs) eğitim aşamasında savsaklanır. 
David Bordwell ve Kristin Thompson uzun yıllar Madison’daki Visconsin Üniversitesi’nde sinema eğitimi veren iki akademisyen, üniversitede sinemanın gerçek anlamda alt başlıklarına inen bir eğitim müfredatına sahipler. Ancak sinema hem canlı bir organizma gibi sürekli gelişiyor, değişiyor hem de gösterim mecraları genişliyor... Eğitimci de olsanız, sinemacı da görsel efektlerden, sinemanın temel malzemesi olan kameralara, objektiflere, durmaksızın ilerleyen dijital teknolojilere yetişmek için teknolojik ve sanatsal gelişmeleri sıkı sıkıya takip etmeniz, bunların kullanım alanları üzerine kafa yormanız gerekiyor. Bordwell ve Thompson da bu düsturdan yola çıkarak yıllar içinde bir araya getirdikleri bilgi birikimini,  teknolojik ve sanatsal gelişmelerle zenginleştirdikleri Film Sanatı adlı hacimli kitapta toplamış.

Yalnızca eğlence değil
Bordwell ve Thompson, giriş bölümünde Film Sanatı kitabını yazmalarının amacını anlatırken, “Temel sinema tekniklerini -mizansen, sinematografi, kurgu ve ses-  bir şekilde ve baştan sona tanımlamayı, bunun da ötesinde, daha önceki kitapların yapmayı denememiş olduğu bir şeyi yapmayı istedik,” diyorlar ve şöyle devam ediyorlar: “Öğrencilere bir filmin biçiminin ve yapısının nasıl anlaşılacağını göstermeyi arzuladık. Amaç, yalnızca tek tek sahneleri değil filmlerin bütününü analiz etmekti. Film aracının farklı tekniklerinin filmin daha geniş bağlamı içinde nasıl işlev gördüğünü göstermeyi istedik.”
Sinemanın ticari meta olduğunu söyleyen ama sanatsal yanına vurgu yapan, kimi zaman eğlencelik filmlerde bile sinema sanatına ince katkıların yapılabileceğini söyleyen yazarlarımız, “1910’lu ve 1920’li yıllar boyunca yalnızca eğlence olmayı hedefleyen birçok film, film kurgusu için yeni olanaklar ortaya çıkardı. Değer konusuna gelince,  geleneklerin yüksek nitelikli sanatı besleyebileceği açıktır” diyerek, sinemanın tarihsel gelişimi içinde sanatla-eğlencenin nasıl iç içe geçtiğine vurgu yapıyor. Yine de kitabın içeriği, analizleri yapılan filmler ve okurla doğrudan kurduğu ilişki, sinemayı sanat yapan yönetmenlerin nitelikli eserlerinden oluşuyor.
Nitekim Film Sanatı, bir yandan sinema tarihinin başyapıtlarını çözümlerken, diğer yandan sinemanın en temel teknik özelliklerinin ayrıntılarına girerek, ışık, mizansen, oyuncu yönetimi, kostüm, dekordan örnekler göstererek açıklıyor. Kitap, yakın geçmişin, hatta bugünün popüler filmlerinden de örnekler verirken, ilgili bölümde anlatılanlara destek olacak bir okuma listesi  izlenmesi gereken filmlerin DVD listesini de çıkartıyor.

Sinemasal Kavramlar 
Film Sanatı, belgesel, deneysel ve canlandırma sinemasına dair tarihsel bilgileri örnekler üzerinden anlatıyor. Klasik çizgi sinemasından dijital animasyonlara kadar canlandırma sinemasına dair bilgiler verirken, farklı türlerin-tekniklerin iç içe geçmesini de örnekler; “Canlandırma sineması canlı aksiyonun benzeri olduğu için, canlı çekilebilen her türlü film, aynı zamanda canlandırma kullanılarak gerçekleştirilebilir. Hem kısa hem uzun metraj canlandırma kurmaca filmler mevcuttur. Ayrıca canlandırma, belgesellerde görülür ki bunların çoğu bilgilendirici niteliktedir. Canlandırma sineması normalde gösterilemeyeni aktarmanın işe yarar bir yoludur; örneğin makinaların iç aksamları ya da jeolojik oluşumların aşırı yavaş değişimleri gibi.”
Kitabın son bölümünde dünya sinemasından ve Amerikan Bağımsız sinemasından örnekler inceleniyor ve ‘sinemanın teknik diline’ dair küçük bir sözlükle olası soruların önüne geçilmeye çalışılıyor. Özetle, Film Sanatı, hem sinemaya başlangıç aşamasındaki öğrencilere önemli bir kaynak kitap olurken hem de bir bütün olarak teoriyi ve pratiği okura ulaştırmaya çalışıyor.

FİLM SANATI
David Bordwell, Kristin Thompson
Çevirenler: Ertan Yılmaz, 
Emrah Suat Onat
De Ki Yayınları 
2009, 482 sayfa, 85 TL.